Roken

Jongeren gaan sneller roken als hun vrienden dat ook doen. De helft van de rokers begint op het schoolplein. Uit onderzoek blijkt dat 7 van de 10 rokers al vóór het 18de jaar begint. Hoe eerder jongeren beginnen met roken, hoe groter de kans dat ze verslaafd raken en hoe moeilijker het is om later te stoppen. Vanaf 1 januari 2020 wordt het bij wet verboden om te roken op het schoolterrein. Lees ook: Aan de slag met een rookvrij schoolterrein.

 

Wat zijn de effecten van roken?

Roken heeft een stimulerend en kalmerend effect door de nicotine die in tabak zit. Nicotine is zeer verslavend. In tabaksrook zitten meer dan 4000 chemische stoffen, waarvan er zeker 40 kankerverwekkend zijn. Roken heeft op de korte termijn invloed op de gezondheid zoals verminderde conditie, slechte adem, gele tanden en slechtere genezing van wonden. Maar de lange termijn effecten zijn nog veel schadelijker en soms dodelijk, zoals hart- en vaatziekten, kanker en longziekten. Ook meeroken is schadelijk en kan dezelfde aandoeningen veroorzaken.

 

Wat zijn de risico’s van roken?

Kinderen en jongeren zijn kwetsbaarder voor meeroken dan volwassenen, omdat ze nog in ontwikkeling zijn. Als zij opgroeien in een huis waar regelmatig wordt gerookt, hebben ze meer kans op astma, oorontsteking, hoesten, benauwdheid en hersenvliesontsteking. De longen van kinderen die thuis meeroken, ontwikkelen zich minder goed dan de longen van kinderen die niet meeroken. Kinderen die meeroken, beginnen later vaker zelf met roken. In 2015 is de landelijke campagne ‘Op weg naar een rookvrije generatie’ gestart met als doel om kinderen en jongeren in elke fase van het opgroeien te beschermen tegen tabaksrook en de verleiding om te gaan roken. Lees ook: Rookvrije Generatie

 

Hoe kan een school roken op het schoolplein verbieden?

Uw school kan het roken op het schoolplein verbieden door een duidelijk

beleid op het gebied van tabak op en rond de school te maken en te communiceren naar schoolmedewerkers, leerlingen en ouders en gedragsregels op te stellen. Leg aan leerlingen en ouders uit dat uw school een gezonde omgeving wil bieden voor alle leerlingen en medewerkers. Een rookvrij schoolterrein past binnen de visie van de Gezonde School.

 

Geeft een rookvrij schoolterrein extra overlast in de buurt?

In het begin soms wel. De ervaring leert dat na verloop van tijd het aantal rokende scholieren afneemt en daarmee ook de overlast. Wanneer de wijk over overlast klaagt, kan de school uitleggen waarom roken op het schoolplein verboden is en samen met buurtbewoners naar een oplossing zoeken. Een school kan ook de regel invoeren dat er onder schooltijd of in een straal van 1 km niet mag worden gerookt. Handhaving op deze regels is dan belangrijk.

M.i.v. schooljaar 2020-2021 is het rookvrije schoolplein een wettelijke verplichting.

Wanneer starten met voorlichting op school over roken?
Het advies is om met voorlichting over roken te beginnen vanaf de brugklas van het voortgezet onderwijs. Jongeren komen al op jonge leeftijd via de media, ervaringen thuis en op straat in aanraking met roken. Het is daarom belangrijk om ook op school aandacht te besteden aan dit thema. Per schoolniveau vind je hier meer informatie over voorlichting op het VO over roken.

 

Alcohol

De hersenen van jongeren zijn pas rond het 26ste levensjaar uitontwikkeld. Alcohol kan de ontwikkeling van een aantal delen van de hersenen verstoren. Dit kan zich uiten in slechtere schoolprestaties, verzuim en schooluitval. Uit onderzoek blijkt dat jongeren die vóór hun 15de jaar beginnen met drinken, vier keer meer risico lopen op alcoholverslaving dan jongeren die beginnen met drinken als ze 19 jaar of ouder zijn.

 

Wat zijn de effecten van alcohol?

Een kleine hoeveelheid alcohol heeft een ontspannend en ontremmend effect. Wie in korte tijd meerdere glazen alcohol drinkt, kan minder snel reageren, heeft minder remmingen, een slechtere coördinatie en wordt misselijk. Bij grote hoeveelheden alcohol wordt iemand dronken: dat wil zeggen emotioneler en nog ontremder. Iemand kan buiten bewustzijn of in coma raken, of een hartstilstand krijgen. Alcohol is een kankerverwekkende stof. Wie regelmatig alcohol gebruikt, ook bij kleine hoeveelheden, heeft een verhoogd risico op kanker, verhoogde bloeddruk, hersenbloeding, leveraandoeningen, orgaanbeschadigingen en verslaving.

 

Wat zijn de risico’s van alcohol?

Alcohol remt de ontwikkeling van jongeren. In de puberteit groeien botten en spieren sneller onder invloed van hormonen. Wanneer een jongere alcohol drinkt, neemt het mannelijk hormoon en het groeihormoon af. Hierdoor wordt de botontwikkeling afgeremd. Ook de mentale ontwikkeling ondervindt nadelige effecten van alcoholgebruik. Na een avond drinken werkt het geheugen slechter, waardoor concentreren moeilijker wordt. Na een avond veel drinken kun je de volgende ochtend nog steeds onder invloed zijn. Jongeren hebben net als volwassenen na een weekend stevig drinken zeker twee dagen nodig om te herstellen.

 

Bij hoeveel alcohol kan een jongere hersenschade oplopen?

Dat verschilt per persoon. Daarom is het voor jongeren het veiligst om tot hun 19de jaar helemaal niets te drinken. Uit onderzoek blijkt dat als jongeren eenmaal drinken, ze vaak (te) veel drinken. Jongeren houden het dus zelden bij een matige hoeveelheid als ze drinken. Dat is een van de redenen waarom de startleeftijd zo lang mogelijk uitgesteld moet worden. Het advies luidt: geen alcohol onder de 18 jaar.

 

Is het beter als een jongere thuis leert drinken, onder toezicht van ouders?

Nee, uit onderzoek is gebleken dat jongeren die thuis mogen drinken, buitenshuis ook eerder en meer gaan drinken dan jongeren die dat van hun ouders niet mogen.

 

Wat betekent NIX18?

De NIX18-campagne is een landelijk initiatief over de sociale norm: 'niet drinken en roken tot je 18de'. De campagne richt zich in het bijzonder op de omgeving van jongeren. Iedereen moet het normaal vinden dat jongeren niet voor hun 18de jaar gaan drinken en roken.

Zijn er verschillen tussen de onder- en bovenbouw en vmbo, havo en vwo in het geven van alcoholvoorlichting?
Het algemene advies is om met voorlichting aan leerlingen over alcohol te beginnen vanaf de brugklas van het voortgezet onderwijs. Voorlichting aan leerlingen in het basisonderwijs over alcohol is te vroeg. Voorlichting kan het beste gegeven worden op het moment dat leerlingen er mee in aanraking komen, of vlak daarvoor. Gemiddeld genomen is dat vanaf de middelbare school. Per onderwijsniveau vind je hier meer informatie over alcoholvoorlichting.

Cannabis

Cannabis is een softdrug, die bijvoorbeeld samen met tabak gerookt kan worden in een joint of gegeten kan worden in een cake (spacecake). Ongeveer 1 op de 5 jongeren komt ooit in aanraking met cannabis. Van de jongeren die gaan experimenteren met cannabis, gaat ongeveer de helft het vaker doen. De andere helft experimenteert ermee en stopt daarna vanzelf weer. De jongeren die het blijven gebruiken, kunnen in de problemen raken met school, thuis of met vrienden. Soms geldt ook het omgekeerde, dat het gebruikt van cannabis een teken is dat de jongere thuis of op school problemen heeft.

Wat zijn de effecten van cannabisgebruik?

Het gebruik van cannabis heeft verschillende effecten die toenemen naarmate er meer gebruikt wordt. De belangrijkste effecten zijn: ongecontroleerde en slappere spieren, vrolijker, veranderde waarneming, versnelde hartslag, geprikkelde fantasie en verlies van concentratie. Bij een te hoge dosis kan iemand een paniekaanval krijgen of in zichzelf gekeerd raken. Het effect van cannabis wordt niet alleen bepaald door het middel zelf, maar ook door de lichamelijke en psychische gesteldheid van de gebruiker en omgevingsfactoren.

 

Wat zijn de risico’s van cannabisgebruik?

Jongeren zijn extra gevoelig voor de risico’s die cannabisgebruik met zich meebrengt. Jongeren die vroeg beginnen met hasj of wiet hebben een grotere kans om later verslaafd te raken. Ook kan cannabisgebruik de schoolprestaties verslechteren, doordat het geheugen en de concentratie achteruitgaan. Dit kan weer leiden tot verzuim, blijven zitten en soms schooluitval. Zie verder: Drugsinfo.nl.


Bekijk hier het filmpje met 7 dingen die je moet weten over cannabis.

Een ex-verslaafde in de klas uitnodigen: een goed idee?

Het is onduidelijk of deze vorm van drugspreventie effect heeft. Jongeren passen hun eigen gedrag waarschijnlijk niet aan als gevolg van het verhaal van een ex-verslaafde in de les, omdat zij de ervaring van de ex-verslaafde niet op zichzelf betrekken. Deze persoon staat te ver van hen af. Daarom luidt het advies: een ex-verslaafde voor de klas levert vaak een interessante les op. Voor maatschappijleer is dit daarom een prima invulling van de les.

Als preventieve les op het gebied van alcohol, tabak, en drugs op en rond de school

kan de school beter gebruik maken van de lesmaterialen van Helder op School.

Waterpijp

Het roken van tabak via een waterpijp is nog schadelijker voor de longen dan het roken van een sigaret. De rook van een waterpijp bevat relatief grote hoeveelheden zware metalen (zoals lood), koolmonoxide en teer. Deze stoffen worden niet of nauwelijks door het water uit de rook gefilterd.

Men inhaleert vaak dieper en langer omdat de rook wordt afgekoeld door het water. Daardoor is het schadelijker dan een sigaret. Bovendien duren rooksessies met een waterpijp veel langer dan het roken van een sigaret. Daardoor krijg je ruim 40 keer zoveel rook binnen.

Langdurig roken van een waterpijp kan leiden tot koolmonoxidevergiftiging. De blootstelling aan nicotine is vergelijkbaar met het roken van een sigaret, het is dus net zo verslavend. Roken van een waterpijp gebeurt vaak in een shishalounge. In een waterpijp wordt vaak tabak gebruikt met een smaakje, bijvoorbeeld appeltabak of kruidenmengsels. Hier zitten dezelfde schadelijke stoffen als in gewone tabak (teer, nicotine en koolmonoxide). Net als bij sigaretten is ook het meeroken schadelijk.

Lees hier de factsheet Waterpijp 2018 voor meer informatie.

E-sigaret en Shisha pen

Een e-sigaret is een elektronische sigaret waarmee nicotine houdende damp wordt geïnhaleerd. Een shisha-pen werkt hetzelfde, maar shisha-pennen zijn er met en zonder nicotine. Gebruik van de e-sigaret en shisha-pen is aanzienlijk minder schadelijk dan het roken van gewone sigaretten. Je krijgt namelijk geen giftige verbrandingsproducten van tabak binnen, zoals teer en koolmonoxide. Wel kunnen de luchtwegen geïrriteerd en zelfs beschadigd raken. De nicotine in een e-sigaret (en in sommige shisha-pennen) is zeer verslavend. De marketing van de shisha-pen met felle kleuren en zoete smaakjes lijkt gericht op jongeren.

XTC

XTC is een synthetisch middel met een stimulerend en bewustzijn veranderend effect. Het wordt vooral gebruikt op feesten en festivals. De dosering van de werkzame stof MDMA is de laatste jaren sterk toegenomen, hoewel de prijs juist is gedaald. Onder middelbare scholieren in Amsterdam heeft ongeveer 2% van de vierdeklassers wel eens XTC gebruikt. In het 5e en 6e leerjaar loopt dit op tot ongeveer 15%. Het middel is vooral populair onder leerlingen van Nederlandse afkomst.

 

Wat zijn de effecten van XTC?

De effecten van XTC hangen af van de inhoud en sterkte van de pil, maar kunnen ook per persoon sterk verschillen. Een bekend effect is de vergrote behoefte aan contact en intimiteit. Muziek en kleuren kunnen anders worden waargenomen. Wanneer het middel is uitgewerkt, kan iemand in een prettige of juist sombere, lusteloze stemming terecht komen. Lichamelijke effecten zijn verwijde pupillen, een verhoogde hartslag en lichaamstemperatuur, een stijf gevoel in de kaken, droge mond en keel, misselijkheid, hoofdpijn, duizeligheid en benauwdheid. Bij jongeren, vrouwen en tengere mensen treden de effecten versterkt op.

 

Wat zijn de risico’s van XTC?

De belangrijkste acute risico’s van XTC zijn oververhitting en watervergiftiging door het drinken van een dodelijke hoeveelheid water. Jaarlijks zijn er enkele sterfgevallen als gevolg van XTC-gebruik. XTC kan de hersenen aantasten met gevolgen voor het geheugen, de concentratie en de stemming. Hoe vaker XTC genomen wordt en hoe hoger de dosis, des te meer kans op schade. Na stoppen lijkt herstel op te treden, maar het is nog niet bekend hoe snel dit gaat en of alle schade zich herstelt. XTC is niet lichamelijk verslavend. Geestelijke afhankelijkheid komt wel voor. Het grootste risico is de samenstelling van de pil: omdat deze steeds anders is, zijn de effecten niet goed in te schatten. Ook de gevoeligheid van het lichaam voor de effecten zijn niet te voorspellen, wat kan leiden tot zeer gevaarlijke situaties.

 

Is het XTC gebruik de laatste jaren toegenomen?

Onder studenten zijn daar aanwijzingen voor. Of die trend zich ook bij de bovenbouw van het VO aftekent is denkbaar, maar kan nog niet met onderzoek onderbouwd worden. Onder leerlingen van het 4de leerjaar in het Amsterdamse VO is geen sprake van toename van XTC gebruik.

 

Is het XTC gebruik toegenomen door de verhoging van de verkoopleeftijd van alcohol?

Dat is zeer onwaarschijnlijk. Uit onderzoek blijkt dat jongeren die XTC gebruiken vrijwel allemaal regelmatig alcohol drinken. Alcoholgebruik lijkt eerder vooraf te gaan aan XTC gebruik. Bovendien neemt het  XTC gebruik vooral toe onder jongeren van 18 jaar en ouder.

 

Lachgas

Wat zijn de effecten van lachgas?

 

Na inademing van lachgas (meestal vanuit een ballon) ervaart men een korte roes. Vaak wordt er gelachen, vandaar de naam. De waarneming verandert. Het beeld wordt wazig. Geluiden lijken te vertragen en te vervormen. De effecten duren kort. Het effect treedt na zo’n 20 seconden op en houdt enkele minuten aan. Inademing vanuit een ballon die gevuld is met 100% lachgas leidt bovendien tot een tijdelijk zuurstoftekort. Dit "out gaan" wordt door sommigen als een positieve ervaring beleefd.

 

Wat zijn de risico’s van lachgas

Op korte termijn kan lachgas leiden tot duizeligheid. Tijdens en kort na gebruik kunnen klachten optreden als ernstige hoofdpijn, duizeligheid, verminderde oriëntatie, wazig zien, verwardheid, hallucinaties en vervormingen van de werkelijkheid in beeld en geluid, misselijkheid en overgeven.

Er zijn aanwijzingen dat lachgas invloed heeft op het rijpend zenuwstelsel in het puberbrein.

 

Zwaar of frequent gebruik kan neurologische schade tot gevolg hebben. Dit leidt tot veel soorten klachten zoals uitvalverschijnselen of verlammingsverschijnselen. Meestal is deze schade behandelbaar met vitamine en fysiotherapie. Soms is er ook blijvende schade. Dan is er langdurig spierzwakte, verminderde balans, verminderde conditie en sensibiliteitsstoornissen (bijvoorbeeld tintelingen, een dof gevoel of koud gevoel in handen en/of voeten). In enkele gevallen is er sprake van blijvende verlamming.

Lachgas kan geestelijk verslavend zijn. Er lijkt een kleine groep te zijn die daardoor een extreem gebruikerspatroon laat zien.



Zie voor meer informatie de factsheet Lachgas en de website van Jellinek.

Of bekijk hier het filmpje met 5 dingen die je moet weten over lachgas.