De kans is groot dat jongeren vroeg of laat in aanraking komen met tabak, alcohol en drugs, bijvoorbeeld omdat hun vrienden alcohol drinken of roken. Het is daarom belangrijk om ook op school aandacht te besteden aan dit thema, zodat zij zich bewust worden van de risico’s en effecten van deze middelen. Het advies is om met voorlichting aan leerlingen te beginnen vanaf de brugklas. Voorlichting kan het beste gegeven worden op het moment dat leerlingen er mee in aanraking komen, of vlak daarvoor. Gemiddeld genomen is dat bij de start van de middelbare school.

Wat kan uw school doen?

Lesprogramma
Uw school voert één of meer erkende lesprogramma’s uit om middelengebruik van leerlingen te voorkomen of te verminderen. Overweegt u een lesprogramma in te zetten? Dan kan de adviseur Gezondheid en Leefstijl van de GGD Amsterdam u adviseren welke effectieve programma’s beschikbaar zijn.

Wanneer uw school een lessenserie over roken, alcohol- en drugspreventie inzet, is het belangrijk dat er vooraf voor draagvlak wordt gezorgd onder de uitvoerende docenten. Ook is het belangrijk dat de uitvoering van de lessenserie bewaakt wordt. Om de lessen volledig te kunnen uitvoeren, moet er voldoende tijd en ruimte in het rooster van de docenten gereserveerd worden.

Lesinhoud
In de onderwijsactiviteiten over middelengebruik komen in ieder geval (afhankelijk van de leeftijd) de volgende onderwerpen aan bod: 1) sociale norm ten aanzien van middelengebruik, 2) het aanleren en versterken van het probleemoplossend vermogen (keuzes maken), 3) sociale invloed, 4) zelfcontrole en wilskracht en 5) omgaan met groepsdruk.

Training voor docenten

Wanneer uw school een lesprogramma inzet waarbij de docenten zelf de lessen geven, is het aan te bevelen uw docenten hiervoor te laten trainen. Zo ontvangen zij de juiste achtergrondinformatie over het thema en worden ze wegwijs gemaakt in het lesmateriaal. De GGD organiseert voor diverse lesprogramma’s docententrainingen op school. Deelname aan de training vergroot het draagvlak en betrokkenheid van de docenten bij het thema en de lessen en het kan bijdragen aan dat de lessen daadwerkelijk worden uitgevoerd.

 

Curriculum
Om de continuïteit te waarborgen zodat de lessen structureel gegeven worden, is het belangrijk om de lesprogramma’s op het gebied van middelengebruik vast te leggen in het curriculum.

Informeren van ouders

De GGD adviseert uw school om jaarlijks de ouders te informeren over de lesprogramma’s om

roken, alcohol- en drugsgebruik van leerlingen te voorkomen of te verminderen. Betrek de ouders bij de voorlichting door hen  op de hoogte te stellen dat hun zoon of dochter hieraan mee zal doen.

Uw Adviseur Gezondheid en Leefstijl kan u helpen met teksten voor ouders. De GGD biedt bovendien korte ouderavonden  die aansluiten op de lesprogramma’s Frisse Start en Samen Fris, om ouders actief te betrekken bij de interventies. 

Deze bijeenkomsten kunnen evt. ook online gegeven worden.

Welke programma's?

Frisse Start
Leerjaar: klas 1
Niveau: vmbo, havo en vwo
Duur: 4 lessen
Kosten: €2,50 per lesboekje     
Docententraining: Ja, 1-1,5uur      
Thema’s: keuzes maken, sociale norm

Frisse Start is een lesprogramma voor de brugklas. In de lessen wordt aandacht besteed aan het vasthouden van de negatieve sociale norm ten opzichte van genotmiddelengebruik en het maken van verstandige keuzes. Deze lessenserie wordt gecombineerd met een ouderbijeenkomst. Voor docenten biedt de GGD Amsterdam een bijscholing waarin achtergrondinformatie wordt gegeven over alcohol, tabak en cannabis en waarin de docenten wegwijs worden gemaakt in het lesmateriaal.


Samen Fris
Leerjaar: klas 2 en 3                
Niveau: alle        
Duur: 4 lessen   
Kosten: €25 per klas

Docententraining: Ja, 1,5 uur         
Thema’s: genotmiddelen, kennis, ouderbetrokkenheid en opvoedvaardigheden

De interventie bevat een oudergedeelte en een leerlinggedeelte. Het leerlinggedeelte bestaat uit vier lessen die zich focussen op de risicoperceptie van alcohol, roken en cannabis. Ook wordt er aandacht besteed aan de sociale norm. Ouders krijgen toegang tot een website waar informatie te vinden is over middelen en opvoedvaardigheden worden besproken. Een belangrijk element bij deze interventie is de wisselwerking tussen ouder en kind. Om dit te bereiken krijgen ouders na iedere les een mail met wat hun kind tijdens de les besproken heeft en tevens aanknopingspunten voor een gesprek. Ook is er een huiswerkopdracht die ouder en kind samen moeten bespreken. Indien gewenst kan les 2 geheel online gegeven worden.

Smokefree Challenge 
Leerjaar: 2
Niveau: alle
Duur:  2 a 3 mentorlessen
Kosten: geen
Docententraining: nee   

Thema’s: sociale norm

Smokefree Challenge is een klassikale niet-rokenwedstrijd van 6 maanden waarbij leerlingen beloven een half jaar niet te (beginnen met) roken. Deze wedstrijd is ontwikkeld voor leerjaar 1 en 2 van het voortgezet onderwijs. De wedstrijd wordt vanuit het landelijke Trimbos instituut georganiseerd. Deelname start elk jaar in het najaar. Informatie en aanmelden op https://smokefreechallenge.nl/



InCharge
Leerjaar: bovenbouw
Niveau: havo en vwo
Duur: 3 of 4 lessen
Kosten: €15 per docent    
Docententraining: Ja, 1,5 uur     

Thema’s: zelfcontrole, wilskracht en verleidingen

InCharge is gericht op het trainen van zelfcontrole waardoor jongeren beter in staat zijn verleidingen (zoals middelengebruik) te weerstaan. Tijdens de lessen denken leerlingen na over verleidingen en de risico’s van verschillende gevaarlijke verleiders, zoals alcohol. De leerlingen leren wat het belang is van wilskracht en op welke manier je wilskracht kunt trainen. Overleg met uw Adviseur over de keuze voor 3 of 4 lessen.

Lesboekjes Roken en Alcohol
Leerjaar: 
klas 1 of 2                
Niveau: praktijkonderwijs     
Duur:
4 lessen per onderwerp
Kosten:
€2,50 per lesboekje
Docententraining: Nee  

Thema’s:
alcohol en tabak, effecten en risico's, houding en sociale invloed 

Deze lessen gaan over de effecten en de risico's van alcohol of tabak. Door middel van afwisselende informatieve teksten en opdrachten maken zij zich de stof eigen en zijn ze beter in staat om risico's in te schatten. Doel van de voorlichting is te leren dat het niet normaal is om voor je 18de alcohol te drinken of te roken en het beginnen met drinken of roken zo lang mogelijk uit te stellen.

Be Wise, think Twice

Leerjaar: klas 1 en 2

Niveau: VSO, cluster 4

Duur: 4 lessen

Kosten: € 15,-  per klas.    

Docententraining: Ja, 2 uur.     

Thema’s: risicoperceptie, attitude.

 

Be Wise, think Twice is voor het Speciaal Onderwijs ontwikkeld, met name voor leerlingen die door psychische- of gedragsproblematiek kwetsbaar zijn voor middelengebruik. Alle lessen bestaan uit het overdragen van kennis, opdrachten en gesprekken tussen leerlingen en hun docent of met elkaar. Een rode draad in de lessen zijn filmpjes van jongeren die een periode afhankelijk zijn geweest van middelengebruik. Het gaat dan om de negatieve gevolgen ervan, de reden waarom ze gestopt zijn en hoe dat hun leven weer in een positieve balans heeft gebracht.