Door op school structureel aandacht te besteden aan bewust, veilig en positief gebruik van digitale media, worden jongeren mediawijs en leren ze om hun eigen en andermans grenzen te respecteren. Smartphones, tablets en spelcomputers zijn niet meer weg te denken. Leerlingen zijn hier heel handig mee en beheersen de techniek. Maar kennen ze ook de regels, afspraken en omgangsvormen? Wat stuur je op WhatsApp? Mag iedereen je Instagram zien? Kun je alles twitteren? Is digitaal pesten strafbaar? Hoe ga je om met heftige filmpjes op YouTube? Dat zijn vragen waar jongeren bij geholpen kunnen worden. 

Wat kan de school doen?

Gebruikmaken van een lesprogramma

Uw school voert één of meerdere erkende lesprogramma’s uit om mediawijsheid van leerlingen te bevorderen. Besteed in de lessen over mediawijsheid minimaal aandacht aan inzicht hebben in medialisering van de samenleving, informatie vinden en verwerken, participeren in sociale netwerken, doelen realiseren met media en reflectie op het eigen mediagebruik. Belangrijk hierbij is dat het thema zowel in de onderbouw als in de bovenbouw aan bod komt. Lees meer hierover op het mediawijsheid competentiemodel en de informatie onder ‘Waar besteedt een goed programma over mediawijsheid minimaal aandacht aan?’

 

Wanneer uw school een lessenserie wil inzetten is het belangrijk dat de schoolcoördinator (of de teamleider) voor draagvlak bij de uitvoerende docenten of mentoren zorgt en toeziet op de uitvoering van de lessen. Het is belangrijk dat docenten achter het lesprogramma staan dat ze uitvoeren. 

Voor het grootste leereffect wordt aangeraden in een doorlopende leerlijn aandacht te besteden aan het bevorderen van de mediawijsheid van uw leerlingen. Als voorbeeld heeft SLO samen met enkele scholen een leerlijn mediageletterdheid ontwikkeld. Deze leerlijn kunt u ook gebruiken voor mediawijsheid.

Training bieden aan docenten                                                                                                        
Bied uw docenten bij- en nascholing aan op het gebied van sociale mediagebruik als dit nodig of gewenst is. Dit kan in de vorm van een opleiding, training, cursus of workshop die leerkrachten helpt om hun kennis en competenties op het gebied van mediawijsheid te vergroten. Cursussen kunnen gaan over de mogelijkheden en valkuilen van internet en sociale media op school en over hoe je leerlingen leert om verstandig om te gaan met internet en sociale media. Dit aanbod kan ook meer toegespitst zijn op onderwerpen als grooming, privacy, sexting en pesten. Op de website van mediawijsheid.nl staat een overzicht van het aanbod op het gebied van trainingen over internet en sociale media.

 

Curriculum
Om ervoor te zorgen dat de lessen jaarlijks gegeven worden, is het aan te raden de lesprogramma’s op het gebied van mediawijsheid vast te leggen in het curriculum.

 

Ouders informeren over de lessen

Ouders van de desbetreffende leerlingen ontvangen jaarlijks informatie over de lesprogramma’s om mediawijsheid van leerlingen te bevorderen. Dit kan bijvoorbeeld tijdens een ouderbijeenkomst, via een ouderbrief en de schoolgids.

Welke programma's?

Nationaal Mediapaspoort

Leerjaar: alle (aparte module voor onderbouw en bovenbouw)

Niveau: alle

Duur: 7 lessen/activiteiten. Per les 40 tot 140 minuten.

Kosten: gratis

Thema’s: privacy, keuzes, online identiteit, pesten, online/offline tijd, veiligheid

 

Dit is op dit moment de meest volledige en allesomvattende interventie wat betreft mediawijsheid. Het advies is om deze interventie als de “basis” te zien. Er is een module voor de onderbouw bestaande uit 7 lessen/activiteiten en een module voor de bovenbouw bestaande uit 7 lessen/activiteiten. Elke les/activiteit neemt tussen de 40 en 140 minuten in beslag en kan dus in een of meerdere lessen behandeld worden. De 7 lessen/activiteiten kunnen in één schooljaar gedaan worden maar ook verdeeld worden over de schooljaren.

De lessen zijn in de volgende 7 thema’s onderverdeeld:

  1. Weet wat je ziet
  2. Bewaak je identiteit
  3. Wat je geeft krijg je terug
  4. Houd de klok in de gaten
  5. Maak goede keuzes
  6. Bescherm je privacy
  7. Zorg voor jouw eigen veiligheid

 

Bij elke les/activiteit wordt aangegeven welke VO kerndoelen worden nagestreefd, maar ook welke 21ste eeuwse vaardigheden worden ontwikkeld en welke werkvormen uit het eindadvies Onderwijs 2032 worden toegepast. Het Nationaal mediapaspoort heeft als doel jongeren te ondersteunen bij het ontwikkelen van een bewuste en kritische houding ten opzichte van de media. Denk aan thema’s zoals nepnieuws, online sociale vaardigheden, sociale media druk en het beschermen van de eigen privacy en online identiteit.

 

Sexting en Grooming (film en gastles)

Leerjaar: klas 1 en 2

Niveau: alle niveaus

Duur: 1,5 uur        

Kosten: gesubsidieerd in Amsterdam, buiten Amsterdam eigen kosten  

Thema’s: gevaren sociale media

 

Qpido biedt een voorlichtingsles aan van 1,5 uur voor leerlingen over het inschatten van de risico’s van sociale media. Veel leerlingen overzien de gevolgen van sexting en grooming niet en durven hier niet open over te spreken. Qpido doorbreekt dit taboe, gaat met leerlingen in gesprek over sexting en grooming en creëert zo bewustwording. De voorlichting wordt gegeven door hulpverleners. Door middel van een presentatie, een interactief programma en de film Nienke, worden leerlingen bewust gemaakt van de leuke kanten en de risico’s van het gebruik van sociale media. Er wordt ingegaan op hoe je je kunt wapenen tegen de gevaren. Leerlingen krijgen handvatten om sexting en grooming te herkennen en leren wat ze kunnen doen als het mis gaat. Naast de voorlichting aan leerlingen biedt Qpido ook voorlichting aan ouders en docenten.

 

It’s up to you - interactieve film en klassikale discussie

Leerjaar: onderbouw

Niveau: alle

Duur: 1 á 2 lesuren

Kosten: gratis

Thema’s: cyberpesten

 

De interventie bestaat uit het bekijken van een interactieve film, een klassikale discussie en het opstellen van groepsafspraken. De interactieve film heeft 72 verschillende scenario's en 22 aparte eindes, afhankelijk van de door de leerlingen gemaakte keuzes tijdens het kijken van de film. Iedere leerling kruipt in de huid van de hoofdpersoon en beslist tijdens de film over zijn/haar acties in verschillende cyberpest-situaties. Leerlingen bekijken de film twee keer en worden uitgedaagd te experimenteren met hun keuzes. Tijdens de klassikale discussie gaan leerlingen onder begeleiding van hun docent met elkaar in discussie over de film, over de door hun gemaakte keuzes en over de rol (invloed) die zij als individu en als klas/groep kunnen hebben in cyberpesten. Leerlingen maken als groep afspraken wat zij toelaatbaar gedrag vinden met betrekking tot online handelen.

Toolkit L.O.V.E. Online

Leerjaar: onderbouw       

Niveau: praktijkonderwijs en vmbo

Duur: 2 lessen

Kosten: wordt vergoed door gemeente Amsterdam

Thema’s: sexting, grooming, social mediagebruik

 

L.O.V.E Online is een extra module bij het lespakket Lang Leve de Liefde voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Doel van de toolkit is het voorkomen van online seksueel grensoverschrijdend gedrag, het verbeteren van de signalering van online incidenten rond liefde, seks en relaties op middelbare scholen en het stimuleren van de ontwikkeling van schoolbeleid over online veiligheid. De toolkit L.O.V.E. Online bestaat uit de lesmodule met leerlingenmagazines en filmpjes, een ‘stappenplan sexting’ voor de school en een ouderbrochure over sexting en grooming.

 

Lang Leve de Liefde - Module ‘Jij en de media’

Leerjaar: onderbouw

Niveau: vmbo

Duur: 2 lesuren

Kosten: handleiding en dvd 9.95 euro + 0,50 euro per leerlingmagazine

Thema’s: seksualiteit, mediabeelden

Jongeren zien dagelijks geseksualiseerde beelden in de media. Niet alle beelden over seksualiteit hebben negatieve gevolgen. Wel zien we in verschillende media-uitingen eenzijdige, respectloze en stereotiepe beelden en schoonheidsidealen. De module ‘Jij en de Media’ van Lang Leve de Liefde bestaat uit een jongerenmagazine en docentenhandleiding met DVD. In twee lessen leren jongeren genuanceerder te denken over seksualiteit en rolgedrag, met als uiteindelijke doel dat ze in staat zijn plezierige, veilige en gelijkwaardige relaties aan te gaan.

Zelftest Digitale Balans

Leerjaar: alle

Niveau: alle niveaus

Duur: 10 tot15 min        

Kosten: geen

Thema’s: balans, mentale gezondheid, lichamlijke gezondheid, sociale gezondheid

Scrollen, liken, appen, swipen, gamen en bingen: (online) media lijken onlosmakelijk verbonden met het offline leven. Hebben leerlingen dit allemaal onder controle? Om lichamelijk, mentaal en sociaal gezond te blijven is een goede balans nodig tussen on- en offline bezig zijn. Daarom kunnen zij hun digitale balans testen. De test bestaat uit 21 vragen en het invullen duurt 10 tot 15 minuten. Direct na de test krijgen ze tips om met én zonder media het beste uit zichzelf te halen. Dat is voor iedereen anders. Want iedere leerling voelt zich prettig bij een andere balans. De tips zijn verdeeld in 3 catergorien: lichamelijk, Mentaal en Sociaal.