Relationele en seksuele vorming is meer dan alleen voorlichting. Bij voorkeur is het een vast onderdeel van het curriculum met een doorlopende leerlijn. Het is van belang dat relationele en seksuele vorming aansluit bij de ontwikkeling van een kind en rekening houdt met culturele en seksuele diversiteit. Het pakket Lang Leve de Liefde heeft een belangrijke plaats in het aanbod voor het Voortgezet Onderwijs. Dit lespakket gaat niet alleen over veilig vrijen, maar ook over jezelf ontdekken, seksuele diversiteit, hoe je met elkaar omgaat en hoe je wensen en grenzen aangeeft.

Wat kan de school doen?

Lesprogramma

De school voert één of meerdere erkende lesprogramma’s uit om gezonde relaties en een gezonde seksuele ontwikkeling van leerlingen te bevorderen. We raden aan om zowel in de onderbouw als in de bovenbouw aandacht te besteden aan relationele en seksuele vorming van alle leerlingen. Nog beter is als er elk leerjaar aandacht voor is. Dit is belangrijk omdat leerlingen elk jaar in een andere ontwikkelingsfase zitten en omdat herhaling van de lesstof effectief is. Zo worden leerlingen optimaal ondersteund bij een gezonde en plezierige relationele en seksuele ontwikkeling.

 

Brede aandacht voor het thema relaties en seksualiteit

In de lessen over relaties en seksualiteit zullen in ieder geval de volgende onderwerpen aan bod moeten komen: lichamelijke ontwikkeling, veilig vrijen, wensen en grenzen, seksuele diversiteit en seksualiteit en media. Wanneer uw school gebruik maakt van het lespakket Lang Leve de Liefde komen al deze thema’s aan bod.

Het lespakket Lang Leve de Liefde is een erkend programma en kan hiervoor als basis dienen. In Lang Leve de Liefde komen alle onderwerpen op het gebied van relaties en seksualiteit aan bod. Er wordt gewerkt aan kennis, houding en vaardigheden. De docenten die het lespakket gebruiken, kunnen hiervoor een training van de GGD volgen, zodat zij over de juiste achtergrondinformatie beschikken en goed thuis zijn in het lesmateriaal.

 

Er kan naast Lange Leve de Liefde gebruik gemaakt worden van aanvullende lesmaterialen om een doorlopende leerlijn over relaties en seksualiteit op te stellen. Er zijn lessen en projecten beschikbaar die op maat kunnen worden ingezet zoals Je Lijf, je Lief! (voor praktijkonderwijs) en Liefde is… (van Qpido). Er zijn voorbeelden van een doorlopende leerlijn beschikbaar maar er kan ook advies op maat gegeven worden. Vraag ernaar bij uw adviseur Gezondheid en Leefstijl van de GGD Amsterdam.

 

Om ervoor te zorgen dat alle docenten daadwerkelijk de lessen uit het lespakket zullen uitvoeren, is het belangrijk dat de schoolcoördinator (of teamleider) vooraf voor draagvlak bij de uitvoerende docenten heeft gezorgd en toeziet op de uitvoering van de lessenserie. Daarnaast hebben docenten voldoende tijd en ruimte in het rooster nodig om de lessen volledig te kunnen uitvoeren. Soms is ook een computerlokaal nodig. Ten slotte is het goed als de schoolcoördinator jaarlijks de uitvoering van de lessen evalueert onder de uitvoerende docenten, om eventuele knelpunten op te sporen. Deze kunnen worden teruggekoppeld aan uw adviseur Gezondheid en Leefstijl van de GGD Amsterdam. 

 

Deskundigheidsbevordering

Bied uw docenten en mentoren de mogelijkheid zich bij te scholen op het gebied van relaties en seksualiteit. Praten en lesgeven over relaties en seksualiteit is niet voor alle docenten even vanzelfsprekend. In het geval van handelingsverlegenheid is het aan te bevelen uw docenten de mogelijkheid te bieden om extra trainingen te volgen.

Onderdeel van curriculum 

Om te zorgen voor continuïteit kunt u de lessen op het gebied van relaties en seksualiteit het beste vastleggen in het curriculum van uw school. Op deze wijze is er structurele aandacht voor het thema seksualiteit en is het niet afhankelijk van bevlogen docenten. Ook is het dan makkelijk om voldoende tijd voor de docenten in te plannen om de lessen uit te voeren.

 

Ouders informeren

Verstrek jaarlijks informatie aan de ouders over de lesprogramma’s en de extra activiteiten op school rondom relaties en seksualiteit. Dit kan bijvoorbeeld via een ouderbijeenkomst, ouderbrief en in de schoolgids. Vertel wat u als school doet en wat u van de ouders verwacht. Stel de ouders ook op de hoogte wanneer er gestart wordt met een lesprogramma, zodat zij het onderwerp thuis ook kunnen bespreken. Er zijn diverse ouderbrieven en folders beschikbaar die ouders hierbij kunnen ondersteunen. Uw adviseur Gezondheid en Leefstijl kan u hierbij helpen.

Welke programma's?

Lang Leve de Liefde onderbouw / bovenbouw

Leerjaar: onderbouw en bovenbouw     

Niveau: vso, praktijkonderwijs, vmbo, havo, vwo

Duur: 6 lessen (VSO 7 lessen)

Kosten: wordt vergoed door gemeente Amsterdam voor vmbo, praktijkonderwijs en VSO

Thema’s: verliefdheid, lichaam, wensen, grenzen, veilig vrijen

Lang Leve de Liefde bestaat uit twee hoofdmodules en diverse aanvullende modules. De hoofdmodules zijn Lang Leve de Liefde Onderbouw en Lang Leve de Liefde Bovenbouw (ofwel herhalingsmodule). Voor beide pakketten zijn er twee taalniveaus.  Daarnaast is er een los pakket voor de onderbouw van het VSO. De diverse aanvullende modules staan onderaan deze pagina.

Lang Leve de Liefde is een lespakket over het bevorderen van gezond seksueel gedrag, het leren respecteren van grenzen en het terugdringen van soa's en ongeplande zwangerschappen. De lessen focussen op kennis en een positieve houding ten aanzien van relaties en seksualiteit. Ook vaardigheden zoals communiceren over wensen en grenzen en het gebruik van condooms komen aan bod. Het lespakket bestaat uit een leerlingenmagazine, een dvd, een docentenhandleiding en een website voor docenten.

 

Daarnaast bevat Lang Leve de Liefde een docententraining om kennis, vaardigheden en praktische handvatten te bieden om met het lespakket aan de slag te gaan. Sommige docenten voelen zich ongemakkelijk om het onderwerp relationele en seksuele vorming in de klas te behandelen. De GGD Amsterdam biedt daarom deze docentenworkshop aan. De workshop biedt achtergrondinformatie over relationele en seksuele ontwikkeling en soa. Verder wordt het lesmateriaal behandeld en geoefend met de methodiek. Ook is er aandacht voor het omgaan met persoonlijke vragen en problematiek van de leerlingen. Het blijkt dat docenten na de workshop schroom verliezen en enthousiast raken om de lessen te geven. Omdat leerlingen met de eigen docent al een band hebben, durven zij bovendien meer te vragen in èn na de les. Met de docentenworkshop haalt de school expertise in huis en kunnen leerlingen in school altijd bij iemand terecht.

 

Je Lijf, je Lief!

Leerjaar: klas 1 en 2           

Niveau: praktijkonderwijs

Duur: 5 lessen

Kosten: wordt vergoed door de Gemeente Amsterdam

Thema’s: wensen en grenzen erkennen en respecteren
 

Je Lijf, Je Lief! is een lesprogramma over het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag onder jongeren. Het lesprogramma behandelt verschillende thema's: beeldvorming, grenzen aangeven, grenzen herkennen bij een ander en groepsdruk. Voorafgaand aan het geven van de lessen volgt de docent een bijscholing van drie uur. 

 

Liefde is…

Leerjaar: klas 2 en 3         

Niveau: praktijkonderwijs en vmbo

Duur: 4 lessen

Kosten: wordt vergoed door de Gemeente Amsterdam

Thema’s: grenzen voelen en aangeven, risico’s sociale media

Liefde is… zijn gastlessen waarin jongeren leren op een respectvolle manier met elkaar om te gaan. De lessen worden verzorgd door jeugdhulpverleners van Qpido. Jongens krijgen les van mannen, meisjes van vrouwen. Meisjes leren grenzen voelen en aangeven. Jongens worden zich bewust van het beeld dat ze over meisjes en vrouwen hebben en hoe ze hen benaderen. Jongens en meisjes worden zich bewust van de risico’s van sociale media.

Sexting en Grooming

Leerjaar: klas 1 en 2       

Niveau: praktijkonderwijs, vmbo

Duur: 2 lessen

Kosten: wordt vergoed door de Gemeente Amsterdam

Thema’s: sexting, grooming, gevaren sociale media

Voorlichting over sexting en grooming helpt leerlingen om de risico’s van sociale media in te schatten. Er is een film en een gastles. De les wordt verzorgd door Qpido. In de film gaat een meisje voor de webcam uit de kleren voor haar vriendje. Als het uit gaat, verspreidt haar vriendje foto's naar klasgenoten. Aan de hand van de film wordt uitgelegd wat de gevaren zijn van internet en sociale media en hoe je je tegen deze gevaren kunt wapenen. Er is ook een voorlichtingsbijeenkomst van 1,5 uur voor ouders en docenten over sexting en grooming.  

Toolkit L.O.V.E. Online

Leerjaar: onderbouw (bij voorkeur klas 1)       

Niveau: praktijkonderwijs en vmbo

Duur: 2 lessen

Kosten: wordt vergoed door Gemeente Amsterdam

Thema’s: sexting, grooming, social mediagebruik

 

L.O.V.E Online is een extra module bij het lespakket Lang Leve de Liefde voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Doel van de toolkit is het voorkomen van online seksueel grensoverschrijdend gedrag, het verbeteren van de signalering van online incidenten rond liefde, seks en relaties op middelbare scholen en het stimuleren van de ontwikkeling van schoolbeleid over online veiligheid. De toolkit L.O.V.E. Online bestaat uit de lesmodule met leerlingenmagazines en filmpjes, een ‘stappenplan sexting’ voor de school en een ouderbrochure over sexting en grooming.

 

Benzies & Batchies

Leerjaar: klas 1 t/m 3

Niveau: vmbo en praktijkonderwijs

Duur: 90 minuten (theater) + 3 lessen

Kosten: € 1500 (theater) + prijs op aanvraag (gastlessen relaties & seksualiteit)

Thema’s: seksuele weerbaarheid, omgaan met groepsdruk en media

 

Benzies & Batchies + bestaat uit een educatieve interactieve theatervoorstelling en 3 lessen over Relaties & Seksualiteit. Onderwerpen die in de voorstelling aan bod komen zijn: muziekvideo’s, filmpjes, internetgebruik, groepsdruk en weerbaarheid met betrekking tot het onderwerp seksueel grensoverschrijdend gedrag. Na elke scène discussiëren groepjes leerlingen aan de hand van stellingen en filmpjes. De discussie wordt afgesloten met een creatieve opdracht. Vervolgens nemen de leerlingen deel aan de lessen Seksualiteit & Relaties, uitgevoerd door peer-educators (leeftijdgenoten).

Beware of Loverboys

Leerjaar: klas 1 t/m 4

Niveau: VSO en praktijkonderwijs

Duur: 3 lessen

Kosten: gratis in Amsterdam

Thema’s: loverboys, weerbaarheid, gezonde relaties

 

Beware of Loverboys is een lessenserie over loverboys. Doel is bewustwording van loverboy problematiek, de rol van internet en sociale media en het vormen van een eigen mening rondom seksualiteit en grenzen binnen relaties.  In elke les wordt gebruik gemaakt van beeldmateriaal en interactieve werkvormen. Kijk hier voor meer informatie. 


Wat doe jij? Wensen en grenzen in de liefde

Leerjaar: bovenbouw      

Niveau: VSO, praktijkonderwijs en vmbo

Duur: 4 - 6 lessen

Kosten: 4000 - 6000 euro

Thema’s: (onbedoelde) zwangerschap, weerbaarheid

 

In deze lessenserie leren jongeren verantwoorde keuzes te maken op het gebied van seksualiteit en anticonceptie. De lessenserie wordt uitgevoerd door een gastdocent van Siriz. De gastdocent wordt per dag betaald, waardoor het voordelig is meerdere klassen achter elkaar in te plannen. De lessen duren 90 minuten.

 

Aanvullende modules Lang Leve de Liefde

Leerjaar: klas 2 t/m 5         

Niveau: vmbo, havo, vwo

Duur: verschillend

Kosten: gratis

Thema’s: bovenbouw module, media en zelfbeeld, seksuele diversiteit, soa

 

Lang Leve de Liefde heeft diverse aanvullende modules. Vanaf het eerste jaar kan een doorlopende leerlijn relationele en seksuele vorming worden opgesteld. De GGD Amsterdam kan de school hierbij ondersteunen. Terugkerende aandacht voor het thema relaties en seksualiteit vergroot de effectiviteit.

  

Bordspellen als aanvulling op lesmethode

 

Girls’ Choice. Wensen en grenzen in intimiteit

Leerjaar: onderbouw

Niveau: alle niveaus

Duur: 1,5 uur

Kosten: €35

Thema’s: seksuele weerbaarheid, veilig vrijen

 

Girls’ Choice is een interactief spel om meisjes op een adequate en speelse manier bewust te maken van het belang van veilige, prettige, gewenste en gelijkwaardige seksuele en relationele contacten en daarop te laten reflecteren. Het belangrijkste doel is het voorkomen van onbedoelde en ongewenste zwangerschappen. Het spel kan ook breder ingezet worden: het vergroten van seksuele weerbaarheid onder meisjes vormt de rode draad. Het spel wordt voornamelijk gebruikt in het VSO. 

 

Boys R Us

Leerjaar: onderbouw

Niveau: alle niveaus

Duur: 1,5 uur

Kosten: €45

Thema’s: seksuele weerbaarheid, keuzes, verantwoordelijkheid

 

Dit interactieve bordspel maakt seksualiteit, intimiteit en relaties bespreekbaar met jongens. Dat gebeurt via verschillende werkvormen die bijdragen aan kennis, reflectievermogen, gedrag en vaardigheden. Het spel besteedt veel aandacht aan de eigen inschatting en verantwoordelijkheid van jongens. Het spel draait om vier thema’s: omgeving, meisjes, vrienden en ik. Het spel wordt voornamelijk gebruikt in het VSO. 

 

Bordspel SeCZ TaLK

Leerjaar: alle

Niveau: VSO cluster 1, 2, 3 (leerlingen met een chronische aandoening of lichamelijke beperking)

Duur: 1,5 uur

Kosten: €39,50

Thema’s: seksuele gezondheid, communicatieve vaardigheden 


Het doel van het bordspel SeCZ TaLK is relaties, intimiteit en seksualiteit op een prettige manier bespreekbaar te maken met jongeren met een chronische aandoening of beperking. Drie terreinen van de seksuele vorming komen aan bod tijdens het spelen van het bordspel SeCZ TaLK: informatieoverdracht (kennis), meningsvorming en het aanleren van (communicatieve) vaardigheden. De nadruk ligt op de stilte verbreken.

Jongeren met een chronische aandoening of beperking raken met elkaar in discussie onder leiding van een spelbegeleider en geven elkaar positieve feedback op het gebied van liefde en seksualiteit.