Uw school kan gebruik maken van een speciaal ontwikkeld lesprogramma voor sociaal-emotioneel leren en sociale veiligheid. In zo’n lesprogramma komen alle belangrijke sociaal-emotionele competenties aan bod. Uit onderzoek blijkt dat de lessen veel opleveren. Dit wordt ook door scholen opgemerkt die hier mee werken. Omdat leerlingen zich veiliger voelen, wordt er bijvoorbeeld minder gepest en is er minder verzuim. U kunt er ook voor kiezen om een eigen leerplan op te zetten over sociaal-emotioneel leren.

Het is essentieel dat docenten achter het lesprogramma staan dat ze uitvoeren. Door leerkrachten en leerlingen te betrekken bij de keuze voor een lesprogramma en regelmatig het belang van de lessen onder de aandacht te brengen creëer je draagvlak.

 

Wat kan de school doen?

Gebruik maken van een lesprogramma

Voer één of meer erkende lesprogramma’s uit om het welbevinden en sociale veiligheid van leerlingen te bevorderen. In zo’n lesprogramma komen alle belangrijke sociaal-emotionele competenties aan bod. U kunt naast een lesprogramma ook aanvullende lessen en activiteiten inzetten ter bevordering van positief gedrag en het tegengaan van ongewenst gedrag, bijvoorbeeld Happyles.

Aan welke onderwerpen aandacht besteden?

In een lesprogramma voor welbevinden en sociale veiligheid moeten tenminste de volgende onderwerpen aan bod komen:

  • het herkennen van en omgaan met gevoelens,
  • het ontwikkelen en inzetten van persoonlijke kwaliteiten,
  • invloeden op het eigen zelfbeeld,
  • focus op eigen gedrag,
  • inlevingsvermogen en de gevoelens van een ander,
  • accepteren van verschillen,
  • omgaan met gedrag van anderen,
  • omgaan met elkaar en relaties,
  • samenwerken,
  • sociale druk,
  • hanteren van conflicten,
  • het maken van weloverwogen keuzes,
  • het nemen van verantwoordelijkheid.
  • de verschillende rollen bij pesten.

 

Als uw school ervoor kiest geen bestaand lesprogramma te gebruiken, kunt u ook zelf aan de slag met de ontwikkeling van een educatieplan op het gebied van welbevinden en sociale veiligheid. Ook dan moeten bovengenoemde onderwerpen aandacht krijgen. Een hulpmiddel bij het vormgeven van een eigen educatieplan in een preventieve en schoolbrede aanpak rondom welbevinden en sociale veiligheid is het leerplankader van SLO. Dit leerplankader biedt structuur en bouwstenen om als school een eigen leerplan op maat te maken.

  

Het is belangrijk om in een doorlopende leerlijn aandacht te besteden aan het bevorderen van het welbevinden en de sociale veiligheid van leerlingen. Dit betekent dat er in zowel in de onderbouw als in de bovenbouw aandacht wordt besteed aan sociaal emotioneel leren. Het onderstaande lesmateriaal richt zich met name op de eerste twee leerjaren. In de andere jaren kunnen deze lessen opgefrist worden en kan er in conflictsituaties teruggegrepen worden naar hetgeen de leerlingen in de eerste twee leerjaren geleerd hebben. Inspiratie hiervoor is ook te vinden in het leerplankader van SLO. Hier staat beschreven wat leerlingen moeten kunnen en weten op hun leeftijd rond het thema welbevinden (sociaal-emotionele ontwikkeling). 

Training bieden aan docenten 

Bied als hier behoefte aan is uw docenten een bij- en nascholing aan op het gebied van welbevinden en sociale veiligheid. Onderwerpen die in de scholing aan bod kunnen komen zijn: sociale vaardigheden, klassenmanagement, belonen en positief gedrag versterken, omgaan met pesten en ongewenst gedrag van leerlingen, omgaan met agressief gedrag, de-escalerend optreden, conflicthantering, goed kunnen communiceren met ouders, signaleren van belemmeringen in de ontwikkeling van kinderen, ook in de thuissituatie (waaronder kindermishandeling en huiselijk geweld) en kennis van interculturele waarden/normen/gewoontes.

Onderdeel van curriculum

Leg de lessen op het gebied van welbevinden en sociale veiligheid vast in het curriculum, zodat er structurele aandacht voor het thema is. 

 

Ouders informeren over de lessen 

Informeer ouders ook ieder jaar over de lesprogramma’s om het welbevinden en de sociale veiligheid van leerlingen te bevorderen. Dit kan bijvoorbeeld via een ouderbijeenkomst, een ouderbrief of de schoolgids.

Welke programma's?

 

Programma's om het welbevinden van leerlingen te bevorderen
(* is ook een aanbevolen programma sociale veiligheid)

Kanjertraining*

Leerjaar: 1 en 2            
Niveau: alle        
Duur: 16 lessen in eerste jaar en 12 lessen in tweede jaar   
Kosten: trainen leerkrachtenteam op eigen school €5300 incl boekenpakket 
Thema’s: Veilig en positief onderwijsklimaat.

 

De kanjertraining stimuleert sociaal vaardig gedrag en voorkomt of vermindert sociale problemen zoals pesten, conflicten, uitsluiting en sociaal teruggetrokken gedrag. Docenten of mentoren worden opgeleid om wekelijks klassikaal hierover les te geven. Ook leert het schoolteam hoe je gezamenlijk één taal kunt spreken naar leerlingen, ouders en elkaar en hoe om te gaan met gedrag uit de ‘straatcultuur’. Daarnaast geeft de kanjertraining handvatten voor schoolbeleid en grensoverschrijdend gedrag. 


School Wide Positive Behavior Support (SWPBS)*

Leerjaar: alle, schoolbreed        
Niveau: alle        
Duur: implementatie 2 tot 3 jaar
Kosten: op aanvraag
Thema’s: bevorderen van sociaal gedrag en verminderen van gedragsproblemen

Het SWPBS is een schoolbreed programma om sociaal gedrag in en rond de school te bevorderen en gedragsproblemen onder leerlingen te verminderen. Zo kunnen alle leerlingen optimaal profiteren van het onderwijs. SWPBS is een gedragsaanpak waarbij het gehele schoolteam vanuit basiswaarden concrete gedragsregels in en rondom de school opstelt en de leerlingen deze regels actief aanleert.


Leefstijl

Leerjaar: alle      
Niveau: alle        
Duur: 24 lessen   
Kosten: prijs op aanvraag 
Thema’s: sociaal-emotionele vaardigheden en actief burgerschap
.


Leefstijl is een programma gericht op het stimuleren van opbouwend sociaal gedrag, weerbaarheid en positieve betrokkenheid van leerlingen op school, thuis, bij vrienden en in de samenleving. Mentoren en docenten worden opgeleid om het programma uit te voeren. Met Leefstijl oefenen leerlingen van het voortgezet onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs basisvaardigheden als luisteren, met gevoelens omgaan, nee zeggen, assertief zijn en conflicten hanteren. Deze basisvaardigheden zijn tools waarmee leerlingen sterker in hun schoenen komen te staan. Binnen het onderwijs creëert Leefstijl voorwaarden om deze vaardigheden van leerlingen te ontwikkelen en om een betere sfeer in de klas te scheppen.

 

Levensvaardigheden

Leerjaar: 3, 4, 5 en 6

Niveau: VMBO, HAVO, VWO

Duur: 17 lessen

Kosten: tussen €500 tot €1000

Thema: sociaal emotionele ontwikkeling

 

Levensvaardigheden is een interactief programma dat door docenten wordt gegeven die hiervoor getraind worden. Het bestaat uit 17 lessen en bevat thema’s zoals hoe ga ik om met sociale media, minderwaardigheidsgevoelens, stress, relatievorming, samenwerken, je verantwoordelijk voelen voor anderen en je daar naar gedragen, genotmiddelengebruik. Het gaat ook over het opstellen van gedragsregels, je hieraan houden en hoe je elkaar hierop kan aanspreken.
 

Kracht in controle
Leerjaar1 en 2 (alle richtingen van het VO en VSO) en leerjaar 3 van het VMBO en VSO
Niveau: alle

Duur2 of 3 jaar lang wekelijkse lessen
Kosten: Voor alleen de KIC web-applicatie: 4,95 euro per leerling per jaar en een verplichte mentorentraining op locatie van 895 euro Daarnaast zijn er nog extra uitbreidingsmogelijkheden, deze kosten zijn op te vragen bij KIC.
Thema’s: Kennismaking, wie ben ik, omgaan met anderen, pesten, geluk, communicatie op sociaal media, seksualiteit, communicatie, grenzen en emotieregulatie.

Kracht in Controle (KIC) is een lesprogramma dat de sociale zekerheid binnen een school vergroot. De oefeningen in de KIC lessen zijn zeer praktisch, de leerlingen leren vooral door te doen. Naast leerlingen bewust te maken van hun eigen ik, van hun talenten en kwaliteiten, kunnen opkomen voor jezelf, en kunnen luisteren naar anderen en inlevend zijn – is een belangrijk uitgangspunt dat leerlingen leren van elkaar. Docenten leren signaleren en worden eigen in het benoemen van handig gedrag.

 

Welke programma's over sociale veiligheid?

 

De wegwijzer programma's sociale veiligheid helpt scholen een goede keuze te maken uit anti-pestprogramma’s.

Naast de Kanjertraining kunnen de volgende programma’s ingezet worden.

JOIN us 

Leerjaar: 1
Niveau: alle         
Duur: 10 lessen
Kosten: €850,- voor het jaarlijkse gebruik van de JOIN us-lessen, de tussenevaluatie (op locatie) en schriftelijke eindevaluatie. Er geldt ook een verplichte training voor docenten €3350,-.

Thema’s: anti-pestprogramma dat zich richt op positieve groepsvorming

 

JOIN us is een positieve aanpak ter preventie van pesten. Het programma richt zich op het creëren van een saamhorige klas waarin elke leerling zich gezien en geaccepteerd voelt. Het programma gaat uit van een groepsdynamisch perspectief en de lessen spelen in op de groepsfases waarin de leerlingen zich bevinden. Door middel van interactieve spellen leren leerlingen elkaar beter kennen, waardoor zij een hechte klas vormen en op een progressieve manier de groepsfases doorlopen. De nadruk van het JOIN us-programma ligt op positieve samenwerkings- en vertrouwensoefeningen. De mentoren worden getraind om de lessen uit te voeren.  


Aanvullende programma's

It’s up to you

Leerjaar: 1 en 2           
Niveau: alle        
Duur: 2 uur                             
Kosten: gratis

Thema’s: cyberpesten

 

Een interactieve film die jongeren bewuster maakt van hun rol in cyberpesten. Het hoofddoel van It's up to you is om onderbouwleerlingen in het voortgezet onderwijs te helpen om cyberpesten te stoppen. Klassikale afspraken maken spelen hierbij ook een rol. Het materiaal voor de interventie is online beschikbaar en bestaat uit een docentenhandleiding en de interactieve film.

 

Happyles 

Leerjaar: alle        
Niveau: VMBO   
Duur: 6 uur                         
Kosten: €150,- en €14,-per leerling

Thema’s: bevordering van welbevinden en geluk ter voorkoming of vermindering van depressieklachten

 

Happyles heeft een positief psychologische invalshoek. Dit online programma kan worden gebruikt ter bevordering van welbevinden en geluk van leerlingen en ter preventie van depressieklachten.

 

Leestip! Het boek Groepsplan gedrag in het voortgezet onderwijs van Kees van Overveld